Një nga kujtimet e mia më të hershme buron nga drita.
Ndoshta nuk kam qenë shtatë apo tetë vjeç, por më e vogël. E kujtoj veten pranë një dritareje në shtëpinë tonë në fshat. Ndoshta dritarja ishte më e madhe nga sa e mbaj mend, ose më e vogël. Ndoshta kishte një ngjyrë që koha ma ka fshirë nga mendja. Edhe dhoma mund të ketë qenë krejt ndryshe. Ajo që më ka mbetur është drita e pasdites, e shtrirë mbi qilim, dhe grimcat e pluhurit që vallëzonin në ajër. Sot më duken si yje të vegjël, por nuk e di nëse ashtu më janë dukur atëherë apo nëse imagjinata ime ua ka dhënë atë shkëlqim vite më vonë.
Nuk mbaj mend fytyra. As zëra. Vetëm praninë e nënës sime. Të tjerët janë tretur si fotografi të lëna gjatë në diell, ndërsa ajo ka mbetur si një siluetë e qartë mes mjegullës së kohës. Shpesh pyes veten nëse shtëpia ishte vërtet aq e qetë sa më duket sot. Ndoshta dëgjoheshin bisedat e ulëta të nënës me motrat e mia. Ndoshta dikush lëvizte nëpër oborr ose në ndonjë dhomë tjetër. Por kujtesa ime ka ruajtur vetëm heshtjen.
Më pëlqen të besoj se perdja lëkundej lehtë nga era që hynte përmes një dritareje gjysmë të hapur. Aroma e rrobave të sapolara përzihej me erën e drurit të vjetër të shtëpisë. Diku, në një cep të padukshëm, një dërrasë kërciste nën peshën e dikujt, ndërsa nga një dhomë tjetër mund të vinte tik-taku i rregullt i një ore muri. Drita binte mbi dysheme në formën e një drejtkëndëshi të artë, prekte këmbën e një karrigeje dhe ngjitej ngadalë mbi mur. E shoh veten duke qëndruar aty, me njërën dorë të mbështetur mbi kornizën e dritares, duke ndjekur me sy lëvizjen e ngadaltë të pluhurit. Grimcat ngriheshin dhe binin me një qetësi pothuajse magjike, sikur i përkisnin një bote tjetër.
Sa herë përpiqem të shoh më tej, pamja mjegullohet. Mbetet vetëm një fëmijë i vogël pranë dritares, duke vëzhguar.
Ky fragment lidhet me një kujtim shumë më të qartë nga shkolla fillore. Duhet të kem qenë nëntë ose dhjetë vjeçe. Ose ndoshta pak më e madhe. Ishte një pasdite kur po shkruanim një ese. Nxënësit përreth nxitonin ta përfundonin sa më shpejt, ndërsa unë rrija e përkulur mbi fletë. Mund të ketë qenë një detyrë krejt e zakonshme, një nga ato që harrohen menjëherë sapo mbaron ora. Ndoshta rëndësinë ia kam dhënë më vonë, sepse përshtatet me mënyrën se si e tregoj historinë time.
Më kujtohet vështirësia për të nisur. Më kujtohet si ndalesha te çdo fjali, si kërkoja fjalën e duhur dhe si e ndryshoja përsëri atë që sapo kisha shkruar. Drita e pasdites binte mbi bankat e klasës dhe, për një çast, gjithçka tjetër dukej larg.
Klasa mbante erën e shkumësit, të letrës dhe të lapsave të sapomprehur. Karriget lëviznin mbi dysheme me një zhurmë të lehtë. Dikush trokiste lapsin mbi bankë. Diku pas meje dëgjohej një pëshpëritje e shkurtër, ndërsa mësuesja lëvizte mes rreshtave duke ndaluar herë pas here pranë ndonjë nxënësi. Megjithatë, të gjitha këto më dukeshin sikur vinin nga larg. Mendja ime ishte e përqendruar vetëm te faqja përpara meje.
Mbaj mend gjurmët e gomës mbi letër, fjalët e fshira dhe fjalitë e rishkruara. Disa rreshta ishin kryqëzuar. Të tjerë ishin ngjeshur në anë të faqes kur nuk kishte më vend. Ndërsa të tjerët prisnin vetëm të mbaronin, unë vazhdoja të kthehesha te e njëjta fjali, ta lexoja në heshtje dhe ta ndryshoja sërish. Jashtë dritareve, oborri i shkollës ndriçohej nga dielli, por sytë e mi rrallë largoheshin nga letra.
Ndoshta klasa ishte më e vogël dhe më e zhurmshme nga sa e kujtoj. Ndoshta drita binte në një kënd tjetër. Por kujtesa ime i ka rreshtuar gjërat ndryshe, duke i afruar me atë dritaren e fëmijërisë.
Ajo që ka mbetur më fort në kujtesë nuk është tema që po shkruaja, por ndjesia e përthithjes së plotë nga ky moment. Tingujt e klasës vinin dhe largoheshin si valë të largëta. Ndoshta dikush më foli dhe unë mezi e dëgjova. Ndoshta zilja ra më shpejt nga sa prisja. Koha dukej sikur matej jo me minuta, por me fjali të përfunduara, me gabime të korrigjuara dhe me kënaqësinë e gjetjes së një fjale që tingëllonte më në fund e saktë.
Nganjëherë pyes veten nëse ai fëmijë pranë dritares po bëhej tashmë njeriu që do të rrinte më vonë e heshtur përballë një faqeje të bardhë. Apo ndoshta jam unë ajo që po i lidh këto kujtime për t’u dhënë kuptim. Kujtesa ka mënyrën e vet për ta rregulluar të shkuarën.
Mes këtyre dy kujtimeve shtrihen vite të tëra që mezi i dalloj, por ndjesia mbetet e njëjtë. Në të dyja skenat ka dritë. Në të dyja ka vëzhgim. Fëmija pranë dritares shikon pluhurin të notojë në rrezet e diellit. Nxënësja në klasë sheh mendimet të marrin formë mbi letër. Ndoshta lidhja mes tyre ekziston vetëm sepse unë e kam krijuar. Ndoshta i kam zgjedhur këto kujtime mes qindra të tjerash pikërisht sepse duket sikur i përkasin njëra-tjetrës.
Për mua, dritarja është bërë më shumë se një objekt. Ajo është një kufi mes botës së brendshme dhe asaj të jashtme, mes vetes dhe gjithçkaje që ndodhet përtej. Ndoshta atë ditë thjesht po vështroja pluhurin në dritë. Megjithatë, sot më pëlqen ta shoh si një çast të parë vetëdijeje, si fillimin e zakonit për të vëzhguar para se të flas.
Edhe tani, sa herë që një rreze dielli zbulon grimca pluhuri në ajër, ndalem për një çast më gjatë se ç’duhet. Pamja më duket e njohur pa ditur saktësisht pse. Ajo sjell me vete diçka që qëndron mes kujtimit dhe imagjinatës. Rikthehen copëza të shpërndara: ngrohtësia e dritës mbi dysheme, konturet e një dritareje, prania e largët e nënës sime dhe ndjesia e të qëndruarit qetë, thjesht duke parë.
Ndoshta, po i formësoj këto fragmente për të shpjeguar se kush jam sot, më shumë sesa po i kujtoj ashtu siç kanë qenë në të vërtetë.
Edmonda Bajraktari
Studente e Gjuhës dhe Letërsisë Angleze. E apasionuar pas leximit, shpeshherë edhe shkrimit kreativ. Me profesion mësuese e gjuhës angleze, pëlqen ndjesinë t’i mësoj të tjerëve dicka të re, sidomos fjalë të reja.
Ky blog u botua me mbështetjen financiare të Agjencionit Zviceran për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) në kuadër të projektit “Fuqizimi i Shprehjes Kulturore”. Përmbajtja e artikullit është përgjegjësi vetëm e Hani i 2 Robertëve dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Agjencionit Zviceran për Bashkëpunim dhe Zhvillim.
