Kjo është një fotografi e imja me nënën time në një galeri arti. Kujtimi është i mjegullt, por disa detaje më kanë mbetur në mendje qysh nga ajo kohë. Mbaj mend entuziazmin e saj për të më çuar atje. Ishte një rast i veçantë për të, aq sa më bleu edhe këmishën që kam veshur në fotografi. Donte që të dukeshim formalë për ambientin që po vizitonim. Në mendjen e saj, galeria ishte një hapësirë që kërkonte një lloj respekti të veçantë.
Për mua, megjithatë, përvoja ishte krejt ndryshe.
Ndërsa të rriturit ndalonin para pikturave dhe diskutonin për to me seriozitet, unë përpiqesha të gjeja mënyra për të mos u mërzitur. Këmbëngula të merrja me vete shishen e ujit dhe makinën time të preferuar të kuqe, sepse në mendjen time ato ishin shumë më interesante se çdo ekspozitë aty.
Shumica e veprave që pashë atë ditë ishin abstrakte. Forma të paqarta, ngjyra të shpërndara, vija që dukeshin sikur nuk ndiqnin asnjë rregull. Nuk arrija të kuptoja pse njerëzit qëndronin aq gjatë para tyre duke i admiruar. Për një fëmijë, arti duhej të tregonte diçka të dallueshme: një njeri, një shtëpi, një pemë. Çdo gjë tjetër dukej si një grumbull vijash pa kuptim.
Mbaj mend një mendim që më kaloi nëpër kokë dhe që sot më duket qesharak. Shikoja pikturat në mur dhe mendoja: si ka mundësi që këta artistë po lavdërohen për këto vizatime, ndërsa unë qortohem sa herë që vizatoj me ngjyra në muret e dhomës sime?
Në atë moment, dallimi mes artit dhe “rrëmujës” nuk kishte kuptim për mua. Të dyja më dukeshin si shenja të lëna nga dikush që kishte vendosur të vizatonte pa leje.
Sot e kuptoj se ajo që më mungonte nuk ishte aftësia për të parë, por konteksti. Arti abstrakt nuk kërkon gjithmonë të përfaqësojë diçka konkrete. Shpesh ai përpiqet të përcjellë një ndjenjë, një ide ose një përvojë që nuk mund të përshkruhet lehtë me forma tradicionale. Vlera e tij nuk qëndron domosdoshmërisht në atë që paraqet, por në mënyrën se si na shtyn të mendojmë.
Megjithatë, mendoj se reagimi im si fëmijë ishte i sinqertë dhe, në një farë mënyre, i rëndësishëm. Ai nxirrte në pah një pyetje që shumë njerëz vazhdojnë ta bëjnë edhe si të rritur: çfarë e bën diçka art?
A është teknika? Ideja? Emri i artistit? Apo thjesht fakti që një vepër vendoset brenda një galerie dhe pranohet nga një komunitet që e konsideron të tillë?
Ndoshta arti nuk fillon kur një pikturë vendoset në mur. Ndoshta ai fillon në momentin kur na detyron të ndalemi dhe të reflektojmë, qoftë edhe për ta kundërshtuar.
Kur e shoh këtë fotografi sot, nuk më kujtohen pikturat. Më kujtohet nëna ime, e emocionuar të ndante me mua diçka që e konsideronte të vlefshme. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse ky kujtim më ka mbetur kaq gjatë. Jo sepse atë ditë e kuptova artin, por sepse për herë të parë u përballa me idenë se jo çdo gjë që nuk e kuptoj menjëherë është pa vlerë. Në të njëjtën mënyrë, edhe zgarravitjet e mia nëpër mure, që dikur më sillnin telashe, sot qëndrojnë si kujtime të çmuara të fëmijërisë sime.
Ndonjëherë kuptimi i diçkaje vjen shumë më vonë.
Endrit Gashi
Endrit Gashi është mësues dhe shkrimtar. Puna e tij përqëndrohet në vëzhgimin e përvojave të zakonshme dhe pyetjeve që ato ngrenë mbi artin, kulturën, kujtesën dhe mënyrën se si formojmë kuptim. Shkrimet e tij lëvizin mes reflektimit personal dhe komentit kulturor, duke përdorur tregime të jetës së përditshme si pikënisje për diskutime më të gjëra.
Ky blog u botua me mbështetjen financiare të Agjencionit Zviceran për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) në kuadër të projektit “Fuqizimi i Shprehjes Kulturore”. Përmbajtja e artikullit është përgjegjësi vetëm e Hani i 2 Robertëve dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht qëndrimet e Agjencionit Zviceran për Bashkëpunim dhe Zhvillim.
